Người nuôi gà đầu tư rất nhiều cho cám nhưng thường coi nước là thứ hiển nhiên có sẵn. Trong khi đó, khoảng 70% trọng lượng một con gà là nước, và thay đổi trong lượng nước tiêu thụ thường là dấu hiệu cảnh báo sớm nhất về một vấn đề trong chuồng.
Nước uống cho gà là chất dinh dưỡng, không phải thứ đi kèm
Nước tham gia vào nhiều chức năng sinh lý: tiêu hóa và hấp thụ, điều hòa nhiệt độ, bôi trơn các khớp và cơ quan, loại bỏ chất thải chuyển hóa, đồng thời là thành phần không thể thiếu của máu và các mô cơ thể. Với tỷ lệ khoảng 70% trọng lượng cơ thể, bất kỳ sự giảm lượng nước vào hay mất độ ẩm nào cũng ảnh hưởng sâu sắc đến hiệu suất tổng thể. Điều này đặc biệt đúng với gà con khi mới được đưa về trại.
Nguồn nước uống cho gà phải sạch, mát, uống được và có ngay khi thả gà và được đảm bảo suốt thời gian gà ở trong trại. Vì tiêu thụ nước phản ứng rất nhanh với bất thường, mỗi chuồng nên có một đồng hồ nước riêng, độc lập, và theo dõi lượng tiêu thụ hằng ngày.
Số liệu nước uống hằng ngày là hệ thống cảnh báo sớm rẻ nhất mà bất kỳ trại gà nào cũng lắp được.
Bao nhiêu nước uống cho gà là đủ
Nhìn chung, lượng nước tiêu thụ khoảng gấp đôi lượng thức ăn, nhưng có thể cao hơn nhiều trong điều kiện nóng bức. Khi gà lớn lên và ăn nhiều hơn, lượng nước uống cũng tăng theo — nhu cầu đó phải được đáp ứng bằng đủ số lượng máng uống và tăng lưu lượng nước theo tuổi.
Những yếu tố làm thay đổi lượng nước uống cho gà:
- Tuổi và giới tính: con trống thường uống nhiều hơn con mái do kích thước cơ thể lớn hơn và nhu cầu chuyển hóa cao hơn.
- Nhiệt độ chuồng: nhu cầu nước tăng 6 – 7% cho mỗi 1°C vượt quá nhiệt độ môi trường 21°C.
- Nhiệt độ nước: gà thích nước mát, uống ít đi nếu nước quá nóng. Nếu nước thường vượt quá 24°C, cần xem lại cách bảo quản và cân nhắc làm mát nước.
- Loại máng uống đang dùng trong chuồng.
Với khí hậu nhiều vùng ở Việt Nam, hai mốc 21°C và 24°C nói trên có nghĩa là gần như quanh năm đàn gà đang ở trạng thái nhu cầu nước cao hơn mức cơ bản, và bồn chứa phơi nắng là một điểm cần kiểm tra trước tiên.
Núm uống, áp lực và công thức lưu lượng
Hầu hết chuồng gia cầm hiện đại dùng hệ thống ống nước bằng núm uống, giúp giảm công lao động, giữ nước sạch và giảm lây lan bệnh — nhưng chỉ khi được bảo trì hiệu quả. Ống phải đặt đúng độ cao và áp suất phù hợp với tuổi, kích thước của gà, đồng thời được xả, bảo trì và làm sạch định kỳ.
Lưu lượng (áp suất nước) trong đường ống phải đủ đáp ứng nhu cầu uống tối đa hằng ngày. Với gà con, mức này tương đối thấp và tăng dần khi gà lớn.
Hai thái cực đều gây thiệt hại:
- Áp lực quá cao khuyến khích gà ăn uống nhiều hơn và tăng trưởng ban đầu tốt hơn, nhưng dễ rò rỉ, gà làm vương vãi nước, chất độn chuồng kém chất lượng và phát sinh vấn đề phúc lợi.
- Lưu lượng thấp, nhất là khi mật độ nuôi cao và số gà trên mỗi đầu vòi uống bị giới hạn, có thể kéo tốc độ tăng trưởng xuống.
Để ước tính ban đầu lưu lượng nước uống cho gà, có một hướng dẫn sơ bộ: lưu lượng (ml/phút) = tuổi gà tính theo tuần × 7 + 20. Đây chỉ là điểm khởi đầu để kiểm tra, không thay thế khuyến cáo của nhà cung cấp giống và thiết bị.
Với trại dùng máng uống kiểu chuông, cần xả và vệ sinh hằng ngày để ngăn tích tụ chất hữu cơ; chiều cao và áp lực nước của máng cũng phải kiểm tra thường xuyên như hệ thống núm uống.
Khẩu phần ảnh hưởng tới nước uống và chất độn chuồng
Khoáng chất được bài tiết qua thận thúc đẩy mất nước cơ thể. Mức khoáng chất — hoặc thậm chí protein quá nhiều, thông qua quá trình khử amin hóa — trong khẩu phần có thể dẫn tới bài tiết nước cao.
Natri, kali và clorua đều được biết là làm tăng lượng nước uống và gây phân ướt. Lượng natri có sẵn trong nước cần được tính đến khi lập khẩu phần để tránh thừa natri tại trại. Kali thường không thành vấn đề, trừ khi khẩu phần dùng lượng lớn đậu nành, đặc biệt ở khẩu phần khởi đầu giàu protein. Với clorua, vấn đề thường xử lý được bằng cách thay một phần muối trong khẩu phần bằng natri bicarbonate.
Đây là lý do khi chuồng bị ướt độn dù nước uống cho gà vẫn cấp bình thường, việc chỉ chỉnh áp lực núm uống đôi khi chưa đủ — cần soi lại cả công thức cám đang dùng.
Chất lượng nước và màng sinh học trong đường ống
Chất lượng nước cấp cho trại nên được giám sát định kỳ, nhất là khi lấy từ giếng khoan, giếng hoặc đập, vì chất lượng có thể thay đổi đáng kể theo mùa.
Độ sạch của hệ thống nước uống cần được đánh giá trong suốt quá trình nuôi. Khi lấy mẫu, phải xả nước trong ống trước để tránh lượng chất hữu cơ quá nhiều, và lấy mẫu tại núm uống cuối cùng của đường ống.
Một chương trình vệ sinh nước có cấu trúc cần kiểm soát hai thứ:
- Ô nhiễm vi khuẩn theo đường nước — ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu suất đàn và làm giảm hiệu quả tiêm phòng hoặc điều trị.
- Màng sinh học hình thành bên trong ống — nguồn tồn tại liên tục cho vi sinh vật phát triển và làm giảm lưu lượng nước.
Chương trình clo cung cấp 3 – 5 ppm clo tự do tại núm uống, hoặc vệ sinh bằng tia UV, có thể giúp kiểm soát ô nhiễm vi khuẩn. Việc kiểm soát khó hơn ở các cơ sở dùng hệ thống uống hở: những hệ thống này đòi hỏi vệ sinh thường xuyên hơn, thay nước định kỳ và giám sát chặt hơn về an toàn nước. Giữa các đàn, tất cả ống nước nên được xử lý vật lý hoặc hóa học để loại bỏ màng sinh học và cặn khoáng tích tụ.
Người nuôi muốn xem thêm các nội dung quản lý chuồng trại có thể theo dõi mục chăn nuôi gia cầm và chuyên mục kiến thức chăn nuôi. Việc ghi số đồng hồ nước mỗi ngày cùng lượng ăn và nhiệt độ chuồng bằng phần mềm quản lý trang trại giúp phát hiện bất thường ngay khi đường biểu diễn gãy, thay vì đợi đến lúc gà bỏ ăn.
Kết luận
Nước sạch phải có sẵn cho gà con ngay khi về trại, và mọi hạn chế về lượng nước uống đều kéo hiệu suất đàn xuống. Lượng gà uống phụ thuộc tuổi, giới tính, nhiệt độ chuồng, nhiệt độ nước và loại máng uống — nên quản lý nước uống cho gà đồng nghĩa với việc theo dõi cả tải lượng vi sinh vật lẫn chất lượng vật lý của nguồn nước, và xử lý ngay khi thấy sai lệch. Đó là khoản đầu tư rẻ nhất nhưng ảnh hưởng tới toàn bộ phần còn lại của lứa nuôi.
Chuồng của bạn có đồng hồ riêng và có ai ghi lại lượng tiêu thụ mỗi ngày không? Hãy tìm hiểu thêm thông tin tại Phần mềm nuôi gà công nghiệp và các loại gia cầm.
Theo dõi thêm tại Kiến thức chăn nuôi
Liên hệ với chúng tôi qua Hotline: 0971.105.123 để được tư vấn chi tiết.
Hoặc đăng ký sử dụng trải nghiệm sản phẩm miễn phí 7 ngày.
