Giai đoạn ngay sau cai sữa là lúc heo con ăn kém, chậm lớn và dễ hao hụt nhất. Trong số các yếu tố dinh dưỡng chi phối giai đoạn này, một axit amin thường bị bỏ qua đang được chú ý trở lại: arginine. Một nghiên cứu tại Mỹ vừa xác định lại ngưỡng cần thiết của chất này trong khẩu phần.
Vì sao thiếu arginine cho heo con lại xảy ra sau cai sữa
Arginine (Arg) là axit amin thiết yếu có điều kiện ở heo. Nghĩa là con vật vẫn tự tổng hợp được, nhưng khả năng tổng hợp nội sinh thường không đáp ứng đủ nhu cầu trong giai đoạn sinh trưởng nhanh.
Ở heo sơ sinh, Arg nội sinh chủ yếu được tạo ra tại tế bào biểu mô ruột non: proline và glutamine chuyển hóa thành citrulline, rồi citrulline tiếp tục chuyển thành Arg nhờ các enzym chuyên biệt. Sau cai sữa, cơ chế này thay đổi bất lợi.
Hai thay đổi khiến nguồn arginine cho heo con hụt đi sau cai sữa:
- Hoạt tính các enzym tham gia tổng hợp Arg tại ruột giảm đáng kể.
- Hoạt tính arginase tại ruột tăng cao, làm khoảng 40% lượng Arg hấp thu bị phân giải.
Khi đó, việc tổng hợp Arg chuyển chủ yếu về thận, sử dụng citrulline có nguồn gốc từ ruột — cơ chế được gọi là “trục ruột – thận”. Kết quả là dù vẫn tổng hợp được, heo con vẫn có nguy cơ thiếu hụt Arg đúng vào lúc nhu cầu sinh trưởng lên cao.
Heo con sau cai sữa không thiếu arginine vì khẩu phần nghèo, mà vì cơ thể chúng tạm thời mất khả năng tự bù đủ lượng cần.
Nghiên cứu 480 con xác định mức arginine cho heo con
Xuất phát từ thực tế trên, các nhà nghiên cứu tại Trại Dinh dưỡng Heo thuộc Đại học Bang Iowa (Mỹ) đã tiến hành thí nghiệm xác định mức Arg tối ưu trong khẩu phần heo con sau cai sữa.
Thiết kế thí nghiệm:
- Thời gian: 41 ngày.
- Quy mô: 480 heo con vừa cai sữa.
- Khối lượng trung bình khi vào thí nghiệm: 6,2 kg.
- Nghiệm thức: tỷ lệ SID Arg:Lys từ 45% đến 145%.
SID Arg:Lys là tỷ lệ giữa arginine và lysine tiêu hóa hồi tràng tiêu chuẩn — tức là so sánh lượng arginine với lượng lysine mà con vật thực sự hấp thu được, chứ không phải hàm lượng ghi trên bao cám.
Kết quả cho thấy tăng trưởng đi theo đường cong bậc hai
Tăng tỷ lệ SID Arg:Lys tạo ra phản ứng theo dạng bậc hai đối với các chỉ tiêu tăng trưởng, tức là tăng dần rồi đạt đỉnh và đi xuống, chứ không tăng mãi.
- Mức tiêu thụ thức ăn bình quân ngày (ADFI) đạt tối đa ở tỷ lệ SID Arg:Lys khoảng 97%.
- Tăng trọng bình quân ngày (ADG) đạt đỉnh ở mức xấp xỉ 95,7%.
- Khối lượng cơ thể cho kết quả tương tự, và xu hướng này duy trì đến cuối thí nghiệm.
- Tỷ lệ chuyển hóa thức ăn (G:F) không thay đổi đáng kể.
Chi tiết cuối cùng rất đáng chú ý với người nuôi: vì G:F không đổi, phần tăng trưởng cải thiện được chủ yếu đến từ việc heo ăn nhiều hơn, chứ không phải từ việc sử dụng thức ăn hiệu quả hơn. Nói cách khác, arginine cho heo con ở giai đoạn này hoạt động giống một yếu tố kích thích thu nhận thức ăn hơn là một chất cải thiện hiệu suất chuyển hóa.
Ngưỡng tối thiểu 81% và rủi ro khi bổ sung quá tay
Nhiều nghiên cứu gần đây cho thấy bổ sung arginine cho heo con vào khẩu phần sau cai sữa có thể cải thiện năng suất tăng trưởng và hiệu quả chăn nuôi. Greiner và cộng sự (2023) xác định tỷ lệ SID Arg:Lys tối ưu đạt 103% trong giai đoạn 0 – 6 ngày và 109% trong giai đoạn 6 – 20 ngày sau cai sữa, tương đối phù hợp với khoảng tin cậy 95% của nghiên cứu nói trên.
Tuy vậy, các nghiên cứu trước còn hạn chế: phần lớn chỉ đánh giá mức Arg bổ sung hoặc hàm lượng Arg tổng số, chưa duy trì tỷ lệ Arg:Lys ổn định giữa các giai đoạn, và chưa kiểm soát đầy đủ những yếu tố như cân bằng nitơ hay hàm lượng các axit amin thiết yếu khác.
Điểm chốt về mặt thực hành: dựa trên giới hạn dưới của khoảng tin cậy 95%, nhu cầu SID Arg:Lys tối thiểu ở heo con sau cai sữa khối lượng 6 – 13 kg được xác định khoảng 81%. Bổ sung Arg ở mức quá cao có thể làm giảm lượng thức ăn thu nhận do gây mất cân đối axit amin, và vượt ngưỡng có thể ảnh hưởng bất lợi đến hiệu quả tăng trưởng tổng thể.
Người nuôi heo tại Việt Nam nên đọc con số này thế nào
Đây là kết quả của một thí nghiệm trên đàn heo cụ thể, trong điều kiện chuồng trại và khẩu phần cụ thể, nên không phải công thức áp dụng thẳng cho mọi trại. Cách dùng hợp lý là lấy nó làm căn cứ để trao đổi với đơn vị cung cấp thức ăn và cán bộ kỹ thuật, thay vì tự pha thêm axit amin vào cám.
Ba việc trại có thể làm ngay:
- Hỏi rõ nhà cung cấp cám heo con về tỷ lệ SID Arg:Lys trong khẩu phần đang dùng, thay vì chỉ nhìn chỉ tiêu đạm thô.
- Theo dõi lượng ăn hằng ngày của đàn cai sữa theo ô chuồng — vì đây chính là chỉ tiêu phản ứng rõ nhất với arginine trong nghiên cứu.
- Ghi lại trọng lượng vào và ra của từng lô để đối chiếu khi đổi loại cám, có thể dùng phần mềm quản lý trại heo để dữ liệu nằm cùng một chỗ.
Người nuôi quan tâm các chủ đề dinh dưỡng và quản lý đàn khác có thể xem thêm mục chăn nuôi gia súc và các bài trong chuyên mục kiến thức chăn nuôi.
Kết luận
Nghiên cứu tại Đại học Bang Iowa đưa ra một con số dễ nhớ: tỷ lệ SID Arg:Lys tối thiểu khoảng 81% cho heo con 6 – 13 kg sau cai sữa, với đỉnh tăng trọng quanh 95,7% và đỉnh lượng ăn quanh 97%. Quan trọng không kém là cảnh báo đi kèm — bổ sung càng nhiều không đồng nghĩa càng tốt. Với arginine cho heo con, sai lầm nằm ở cả hai phía của ngưỡng, nên chỉ có ghi chép lượng ăn và tăng trọng đều đặn mới cho biết khẩu phần đang ở đúng chỗ hay chưa.
Bạn có đang biết chính xác lứa heo cai sữa vừa rồi ăn hết bao nhiêu cám mỗi ngày? Hãy tìm hiểu thêm thông tin tại Phần mềm nuôi heo và đàn gia súc quy mô lớn.
Theo dõi thêm tại Kiến thức chăn nuôi
Liên hệ với chúng tôi qua Hotline: 0971.105.123 để được tư vấn chi tiết.
Hoặc đăng ký sử dụng trải nghiệm sản phẩm miễn phí 7 ngày.
