Năm 2010, một cặp nhím giống có nơi được trả tới 20 triệu đồng; chưa đầy hai năm sau, giá rơi xuống dưới 3 triệu đồng và nhiều hộ ôm nợ ngân hàng. Đến nay, những lời như “dễ nuôi, ít dịch bệnh, thức ăn dễ kiếm” hay “kiếm bạc tỷ” vẫn xuất hiện mỗi khi nghề này được nhắc lại. Bài viết đối chiếu 4 lời quảng cáo phổ biến về nuôi nhím với số liệu từ báo chí, cơ quan địa phương và nghiên cứu khoa học.
Cơn sốt nuôi nhím từng đẩy giá giống lên 20 triệu đồng một cặp
Theo báo Nông nghiệp và Môi trường, năm 2010 nhím giống 2 tháng tuổi ở Sơn La có giá đỉnh 20 triệu đồng/đôi, nhím bố mẹ 40 triệu đồng/đôi. Cuối năm 2011, nhím giống nuôi 3–4 tháng chỉ còn dưới 3 triệu đồng/đôi, nhím bố mẹ chưa đầy 6 triệu, trong khi toàn tỉnh có trên 5.000 hộ nuôi.
Một vài con số về thiệt hại:
- Sông Mã (Sơn La): đàn 100 con từng được trả 1,4 tỷ đồng, vài tháng sau chỉ còn đáng chưa đầy 400 triệu đồng.
- Bình Chánh (TP.HCM): một chủ trại đầu tư hơn 5 tỷ đồng, lỗ gần 4 tỷ trong một năm (báo Tuổi Trẻ, 2012).
- Yên Bái: một hộ bỏ hơn 500 triệu đồng làm chuồng và mua 7 cặp giống năm 2011; năm 2013 bán cả đàn may ra thu 55–60 triệu đồng.
Nhím thịt cũng rơi từ 500.000–800.000 đồng/kg lúc sốt xuống khoảng 150.000–200.000 đồng/kg vào năm 2012–2013.
“Kiếm bạc tỷ” thực chất là bán giống cho người đến sau
Nghiên cứu của Đại học East Anglia (Anh) và Hiệp hội Bảo tồn Động vật hoang dã (WCS) tại Sơn La, đăng trên tạp chí Biological Conservation năm 2010, cho thấy phần lớn sản phẩm của các trại nuôi nhím được bán sang trại khác làm giống, chứ không lên bàn ăn. Báo chí thời đó cũng ghi nhận thương lái hạ tuổi mua giống xuống 2 tháng, thậm chí dưới 1 tháng, nên nhím non chết nhiều ở tay người mua sau. Trong khi đó, hầu hết nhà hàng không có món nhím. TS Võ Văn Sự, Chủ tịch Hiệp hội Bảo tồn Động vật quý hiếm Việt Nam, gọi đó là “giá trị ảo”.
Con nhím chỉ có giá thật khi có người mua về ăn thịt, không phải khi có người mua lại để làm giống.
Mô hình bán giống vẫn phổ biến. Một trại ở Văn Chấn (Yên Bái) năm 2024 cho biết mỗi năm xuất khoảng 350 con giống cho thương lái, lãi khoảng 300 triệu đồng. Con số này do chủ trại tự cung cấp, và nguồn thu vẫn phụ thuộc vào việc còn người mua giống để nuôi tiếp.
“Dễ nuôi, ít bệnh, thức ăn rẻ” chỉ đúng một nửa
Phần đúng là nuôi nhím tốn ít tiền thức ăn: ngô, sắn, khoai, rau, cám gạo đều tự trồng được. Một hộ ở Tuyên Quang cho mỗi con ăn khoảng 150 gam, một lần vào chiều tối; chủ trại ở Yên Bái cho biết nhím hiếm khi phải dùng kháng sinh.
Phần lời quảng cáo hay bỏ qua:
- Nhím con dễ bệnh: khoảng 20 ngày tuổi hay mắc bệnh phân trắng.
- Sợ lạnh: mùa đông, một số nhím trưởng thành bị liệt, phải bổ sung muối và canxi; chuồng cần thoáng mùa hè, ấm mùa đông theo nguyên tắc phòng bệnh cho vật nuôi theo mùa.
- Thiếu kỹ thuật thì chậm lớn: Chi cục Kiểm lâm Khánh Hòa năm 2018 nêu đây là lý do nhiều cơ sở khó tiêu thụ, bỏ nghề.
- Không bán được vẫn phải nuôi: hộ ở Yên Bái nêu ở trên từng tốn 6–7 triệu đồng thức ăn mỗi tháng khi đàn không có người mua.
Với hộ vay vốn, khoản chi này phải nằm trong kế hoạch dòng tiền của trang trại ngay từ đầu, kể cả kịch bản nhím chưa bán được nhiều tháng.
“Sinh sản nhanh” không khớp với số liệu của người nuôi
Thông số do các hộ nuôi nhím lâu năm cung cấp:
- Tuổi sinh sản: khoảng 8–12 tháng (Tuyên Quang), 10 tháng (Yên Bái).
- Mang thai: 90–100 ngày.
- Số lứa, số con: khoảng 2 lứa/năm, mỗi lứa 1–3 con ở Tuyên Quang và Bình Định; khoảng 2,5 lứa, mỗi lứa 2 con ở Yên Bái; một hộ nuôi 15 năm ở Yên Thành (Nghệ An) chỉ ghi nhận 1 lứa/năm, 1–2 con.
Tức là mỗi cặp cho từ 1–2 con đến khoảng 5–6 con mỗi năm. Giống còn là rủi ro lớn hơn tốc độ đẻ. Ở TP.HCM, một người mua 25 cặp giá 375 triệu đồng, trong 5 cặp bố mẹ có 4 cặp là nhím rừng không đẻ. Nghiên cứu ở Sơn La ghi nhận 58% chủ trại thừa nhận mua nhím rừng làm giống ban đầu, dù nhím nuôi phải được nhân giống từ đàn nuôi. Anh Đỗ Văn Lợi, chủ trại ở Văn Chấn, nói: “Yếu tố quan trọng nhất khi nuôi nhím là con giống phải thuần chủng”.
“Cung không đủ cầu, có bao tiêu” cần kiểm chứng kỹ
Năm 2023–2024, vài hộ nuôi nhím ở Nghệ An, Tuyên Quang cho biết nguồn cung chưa đủ cho khách. Đó là nhận xét của các hộ hoặc tổ nuôi nhỏ, mỗi hộ vài chục đến khoảng 100 con. Năm 2010, thương lái cũng từng ứng tiền trước khi nhím mẹ còn mang thai, rồi thị trường sập khi quá nhiều hộ cùng nuôi.
Giá báo chí ghi nhận gần đây: nhím thịt 200.000–260.000 đồng/kg ở Tuyên Quang, Yên Bái (10/2024), 270.000–280.000 đồng/kg ở Bình Định (4/2025), 320.000–350.000 đồng/kg ở Nghệ An (8/2023); nhím giống khoảng 2,5–3 triệu đồng/cặp ở Yên Bái, Tuyên Quang. Thịt nhím còn dễ bị làm giả: năm 2015, báo chí ghi nhận gần 500 kg thịt heo nái ở Thủ Đức (TP.HCM) bị đóng bao bì thịt nhím trước khi thú y phát hiện.
Lời hứa bao tiêu cần soi kỹ nhất. Năm 2025, báo Thương hiệu và Pháp luật phản ánh một trang trại ở Sơn Dương (Tuyên Quang) quảng bá trên mạng xã hội mô hình nuôi động vật hoang dã “dễ chăm sóc, chi phí thấp, lợi nhuận cao, ai cũng làm được”, kèm bao tiêu. Nhiều gia đình vay hàng trăm triệu đồng mua giống, trong đó có nhím, rồi con giống chết hàng loạt sau vài tháng. Theo kiểm lâm, người bán chưa được cấp mã số nuôi.
Muốn nuôi nhím nên bắt đầu từ đâu
Những việc nên làm trước khi xuống tiền:
- Tìm người mua thịt trước: nhà hàng, quán đặc sản trong vùng; không lấy bán giống làm nguồn thu chính.
- Bắt đầu từ vài cặp: như hộ ở Bình Định khởi đầu 3 cặp năm 2020, hộ ở Yên Thành 2 cặp năm 2008.
- Xem trại tận nơi: chọn nhím khoảng 2 tháng tuổi, nặng khoảng 4 kg/cặp, đúng một đực một cái, có giấy tờ nguồn gốc.
- Làm đúng thủ tục: với động vật rừng thông thường, Thông tư 27/2025/TT-BNNMT yêu cầu chứng minh nguồn gốc hợp pháp, ghi sổ theo Mẫu số 07 và gửi thông báo Mẫu số 08 tới kiểm lâm sở tại trong tối đa 3 ngày làm việc kể từ khi đưa con vật về trại. Nên hỏi Hạt Kiểm lâm để xác nhận thủ tục áp dụng cho nhím.
- Ghi chép từng cặp: ngày đẻ, số con mỗi lứa, tiền thức ăn. Thói quen ghi sổ sách chăn nuôi khoa học giúp sớm loại cặp không đẻ; việc này làm được trên phần mềm như FarmGo.
Kết luận
Nuôi nhím không phải trò lừa, nhưng cũng không phải cỗ máy in tiền như lời rao. Giá thịt hiện quanh 200.000–350.000 đồng/kg, mỗi cặp chỉ cho vài con một năm, thức ăn rẻ nhưng không miễn phí. Người định nuôi nhím nên tìm đầu ra thịt trước, bắt đầu từ vài cặp giống rõ nguồn gốc, làm đúng thủ tục với kiểm lâm và ghi chép đủ để biết cặp nào đáng giữ.
Bạn có biết cặp nhím nào trong trại đẻ đều, cặp nào nuôi cả năm vẫn chưa cho lứa nào không? Hãy tìm hiểu thêm thông tin tại Phần mềm quản lý trang trại – FarmGo.
Theo dõi thêm tại Kiến thức chăn nuôi
Liên hệ với chúng tôi qua Hotline: 0971.105.123 để được tư vấn chi tiết.
Hoặc đăng ký sử dụng trải nghiệm sản phẩm miễn phí 7 ngày.
