Ở Việt Nam, nuôi heo trên đệm lót sinh học bằng mùn cưa từng bị không ít người trong nghề chê là mô hình nửa vời. Thế nhưng tại Nhật Bản, kiểu chuồng heo trải mùn cưa lại khá phổ biến. Lý do không nằm ở con heo mà ở cách người Nhật quản lý chất thải chăn nuôi.
Chuồng heo mùn cưa ở Nhật Bản trông như thế nào
Thay vì những dãy ô chuồng nền xi măng phải xịt rửa mỗi ngày, trại heo kiểu này là một nhà chuồng rộng, mái vòm khung thép cao, lợp tấm lấy sáng, hai bên vách thông thoáng và có quạt lớn hỗ trợ thông gió. Toàn bộ nền chuồng được phủ một lớp mùn cưa dày. Hàng trăm con heo đi lại, ủi mõm, nằm nghỉ ngay trên lớp mùn đó.
Điểm cốt lõi của mô hình là lớp mùn cưa không chỉ để heo nằm cho êm. Phân và nước tiểu heo thải ra rơi thẳng xuống nền, được mùn cưa hút và giữ lại trong chuồng, thay vì theo nước rửa chuồng chảy ra ngoài thành nước thải. Ở Việt Nam, cách nuôi này thường được biết đến với tên gọi nuôi heo trên đệm lót sinh học.
Luật xả thải chặt khiến trại heo Nhật phải tính khác
Lý do đầu tiên khiến chuồng mùn cưa phổ biến ở Nhật là việc quản lý xả thải trong ngành chăn nuôi ở nước này rất chặt chẽ. Trại heo không thể thải phân, nước tiểu, nước rửa chuồng ra môi trường theo kiểu “chảy đến đâu hay đến đó”.
Một chi tiết đáng chú ý: theo quan sát của một người Việt đang làm việc tại trại heo ở Nhật, gần như không thấy khu chăn nuôi nào làm hầm biogas. Người này cho rằng hầm biogas dễ gây cháy nổ nên có vẻ ở Nhật không cho sử dụng. Đây là nhận định từ thực tế quan sát, chưa phải một quy định đã được dẫn cụ thể, nên người đọc chỉ nên xem như một thông tin tham khảo.
Không dựa vào hầm biogas, cũng không được xả thải bừa bãi, trại heo buộc phải có cách khác để gom và xử lý chất thải.
Xử lý chất thải tốn tiền mà không sinh ra lợi nhuận
Ai từng làm chăn nuôi đều hiểu vì sao trước đây có những nơi đổ nước thải chăn nuôi thẳng ra sông, ra suối, khiến cả dòng nước đen xì. Nguyên nhân sâu xa là việc xử lý chất thải không mang lại lợi nhuận, mà còn gây hao hụt.
Chủ trại phải bỏ ra rất nhiều chi phí hàng tháng, hàng năm chỉ để xử lý phân và nước thải. Khoản tiền này không làm con heo lớn nhanh hơn, không làm giá bán cao hơn, nên rất dễ bị xem nhẹ hoặc cắt giảm khi trại gặp khó khăn. Hệ quả là chất thải tích tụ, xử lý không kịp, không triệt để và cuối cùng tràn ra môi trường.
Xử lý chất thải không làm ra lợi nhuận, nhưng xử lý không kịp thì trại heo phải trả giá bằng môi trường và cả rủi ro vi phạm pháp luật.
Mùn cưa giữ phân, nước tiểu để xử lý dần bằng máy
Ở Nhật Bản, nuôi heo trên đệm lót sinh học bằng mùn cưa được dùng để tránh cảnh phải xử lý chất thải liên tục mà vẫn không kịp, không triệt để. Lớp mùn cưa giữ được lượng phân và nước thải của heo trong một thời gian. Sau đó, người ta xử lý dần bằng máy móc, công việc nhẹ nhàng hơn nhiều so với việc chạy theo dòng nước thải mỗi ngày.
Khâu cuối cùng là đem ủ toàn bộ phân, nước thải và mùn cưa cùng nhau thành phân bón. Không còn một dòng nước thải riêng phải xử lý trước khi xả ra ngoài. Biến chất thải thành phân bón cũng chính là cách vận hành của kinh tế tuần hoàn trong chăn nuôi, nơi thứ bị thải ra ở khâu này trở thành đầu vào cho khâu khác.
So với chuồng rửa nước, chuồng mùn cưa thay đổi bài toán chất thải theo ba hướng:
- Từ xử lý hằng ngày, chạy theo lượng nước thải phát sinh, sang xử lý theo đợt và chủ động hơn.
- Từ hai dòng chất thải tách biệt là phân rắn và nước thải, thành một khối phân, nước tiểu và mùn cưa.
- Đầu ra cuối cùng là phân bón, không phải nước thải đổ ra môi trường.
Máy ép phân chỉ là một công đoạn
Nhiều người cho rằng ở Việt Nam đã có máy ép tách phân ra khỏi nước thải, vậy cần gì đến chuồng mùn cưa. Nhưng cần hiểu đúng bản chất: máy ép chỉ lọc phần bã phân ra khỏi nước thải.
Sau khi ép tách, chủ trại vẫn còn nguyên hai việc phải làm:
- Xử lý phần nước thải sao cho khi thải ra môi trường thì nước đã sạch.
- Ủ phần bã phân như bình thường trước khi sử dụng hoặc bán.
Nói cách khác, máy ép chỉ là một công đoạn trong cả chuỗi xử lý. Còn với đệm lót sinh học bằng mùn cưa ở các trại Nhật, phân, nước thải và mùn cưa được ủ chung thành phân bón, nên trại không phải duy trì một hệ thống xử lý nước thải chạy liên tục. Đây là lý do cùng một mô hình nhưng ở Việt Nam bị chê rất nhiều, còn ở Nhật Bản thì đến nay người ta vẫn khá ưa chuộng.
Những bất cập phải chấp nhận khi chọn đệm lót sinh học
Chuồng mùn cưa không phải mô hình hoàn hảo. Bản thân người làm trong trại Nhật cũng thừa nhận chăn heo bằng mùn cưa khá bất cập và tốn công. Vào mùa nắng nóng, heo nuôi trên mùn cưa cũng có thể chậm lớn hơn heo ở chuồng có bể tắm.
Đổi lại, mô hình giúp trại đảm bảo luật vệ sinh môi trường và quy định xả thải, đồng thời giảm bớt rất nhiều áp lực xử lý chất thải.
Vì vậy, trước khi cân nhắc nuôi heo trên đệm lót sinh học, chủ trại nên tự trả lời mấy câu hỏi sát với những điểm trên:
- Chi phí xử lý phân và nước thải hiện nay mỗi tháng là bao nhiêu, trại có đang xử lý kịp và triệt để không?
- Trại có đủ nhân công cho phần việc tốn công hơn khi chăm heo trên lớp mùn cưa?
- Vào mùa nắng nóng, việc heo có thể chậm lớn hơn ảnh hưởng tới kế hoạch xuất chuồng ra sao?
- Trại đã có máy móc để xử lý dần và ủ chung phân, nước thải, mùn cưa thành phân bón chưa?
Những con số như chi phí xử lý chất thải, ngày công lao động hay tốc độ tăng trọng theo mùa chỉ so sánh được khi được ghi chép đều đặn. Các bước cơ bản khi chăn nuôi heo thịt vẫn giữ nguyên dù trại chọn chuồng nào, nhưng dữ liệu theo dõi từng lứa mới giúp chủ trại biết mô hình nào thật sự hợp với mình. Một phần mềm quản lý trang trại như FarmGo giúp gom các con số đó về một chỗ thay vì nằm rải rác trong sổ tay.
Kết luận
Nuôi heo trên đệm lót sinh học bằng mùn cưa bị chê ở Việt Nam vì tốn công và heo có thể chậm lớn trong mùa nắng nóng. Nhưng ở Nhật Bản, nơi việc xả thải chăn nuôi bị quản lý rất chặt, mô hình này được ưa chuộng vì giữ được phân và nước tiểu để xử lý dần bằng máy, rồi ủ tất cả thành phân bón. Khi các quy định về môi trường ngày càng được chú trọng, chủ trại heo nên nhìn mô hình này bằng cả bài toán tăng trọng lẫn bài toán chất thải, thay vì chỉ một phía.
Mỗi tháng trại của bạn đang tốn bao nhiêu tiền và công sức chỉ để dọn phân, xử lý nước thải? Hãy tìm hiểu thêm thông tin tại Phần mềm nuôi heo và đàn gia súc quy mô lớn.
Theo dõi thêm tại Kiến thức chăn nuôi
Liên hệ với chúng tôi qua Hotline: 0971.105.123 để được tư vấn chi tiết.
Hoặc đăng ký sử dụng trải nghiệm sản phẩm miễn phí 7 ngày.
