Báo chí địa phương liên tục đưa tin về những trại chồn “lãi tiền tỷ” ở Hà Tĩnh, Nghệ An, Gia Lai hay Đà Nẵng. Phía sau các con số đó là một thị trường còn nhỏ, phụ thuộc nhiều vào việc bán con giống và chịu quản lý như động vật hoang dã. Bài viết tổng hợp số liệu từ cơ quan quản lý và báo chí chính thống để trả lời: nuôi chồn hương hợp với quy mô nào, đầu ra ở đâu và rủi ro nằm ở chỗ nào.
Quy mô các trang trại nuôi chồn hương hiện nay
Chưa có thống kê toàn quốc, nhưng số liệu từng địa phương cho thấy nghề này đã vượt khỏi mức nuôi thử.
Một số con số đáng chú ý:
- Hà Tĩnh: theo Chi cục Kiểm lâm tỉnh, có trên 100 mô hình với tổng đàn hơn 110.000 con (công bố tháng 6/2024).
- Đà Nẵng: Chi cục Kiểm lâm đã cấp mã số cho 487 cơ sở nuôi động vật hoang dã, trong đó 375 cơ sở nuôi chồn với 11.443 cá thể.
- Gia Lai: các hộ ở Phù Mỹ Bắc, Đak Pơ, Hội Sơn nuôi từ vài chục đến hơn 300 con mỗi trại.
Các trại hiện chia thành ba nhóm: hộ nhỏ 5–10 cặp, trại trung bình 100–300 con và trại lớn từ 500 đến hơn 1.000 con. Trại lớn như của anh Lê Văn Phước ở xã Mai Hoa (Hà Tĩnh) có gần 1.000 ô chuồng, chi phí xây dựng hơn 1,5 tỷ đồng.
Giá bán, đầu ra và khả năng tăng trưởng
Theo các bài báo năm 2024–2026, chồn thương phẩm được thu mua khoảng 1,3–1,9 triệu đồng/kg; trại ở Đức Thọ (Hà Tĩnh) báo giá 1,8 triệu đồng/kg, trại ở Nghệ An 1,7–1,8 triệu đồng/kg. Chồn giống dao động rộng, từ 5 đến 30 triệu đồng/cặp tùy trọng lượng, độ tuổi và khả năng sinh sản.
Đầu ra hiện tập trung ở ba kênh:
- Nhà hàng đặc sản ở Hà Nội, Thanh Hóa, Quảng Ninh; có nơi đặt trước vì sợ thiếu hàng.
- Bán con giống cho hộ mới vào nghề. Trại Đức Thắng ở Can Lộc (Hà Tĩnh) với khoảng 800 con chủ yếu cung cấp 1.000–2.000 con giống mỗi năm.
- Một số chủ trại ở Đà Nẵng cho biết đã bán sang Trung Quốc, Singapore và thấy lãi hơn trong nước.
Tín hiệu tích cực là cầu từ nhà hàng vẫn vượt cung ở nhiều nơi, và các địa phương đang hình thành chuỗi liên kết giống – kỹ thuật – bao tiêu như ở Đức Thọ. Tuy vậy, khi phần lớn doanh thu của nghề nuôi chồn hương đến từ bán giống, tăng trưởng phụ thuộc vào việc còn bao nhiêu người mới tham gia. Nếu dòng người mới chậm lại, giá giống sẽ chịu áp lực đầu tiên.
Lợi thế khiến nhiều hộ chọn nuôi chồn hương
Những lợi thế được chủ trại nhắc tới nhiều nhất:
- Thức ăn rẻ, khoảng 2.000–3.000 đồng/con/ngày, chủ yếu là chuối chín, cá rô phi, trứng gà lỗi, ốc.
- Mỗi con một ô chuồng, diện tích nhỏ, ít mùi hơn trại heo.
- Ít công; chủ trại ở Nghệ An dành khoảng 2,5 giờ mỗi ngày để dọn chuồng và cho ăn gần 600 con.
- Chồn xuất bán sau khoảng 12 tháng, con nái đẻ khoảng 2 lứa/năm, mỗi lứa 3–4 con.
Trại làm tốt báo lãi đáng kể. Anh Trần Mạnh Hùng (Nghệ An) dự kiến doanh thu khoảng 2 tỷ đồng, lãi hơn 1 tỷ đồng trong năm nay; một trại 700 con ở Đà Nẵng thu gần 2 tỷ đồng/năm. Đây là số liệu chủ trại tự chia sẻ với báo chí, chưa phải kết quả kiểm toán.
Rủi ro khi nuôi chồn hương
Chính người thành công hôm nay cũng từng trả giá. Năm 2018, anh Hùng đầu tư khoảng 200 triệu đồng, hàng trăm con chết vì thiếu kinh nghiệm và nguồn giống chưa phù hợp. Anh Phước thất bại lứa đầu vì mua giống kém, nhiều con nái không sinh sản.
Trong nghề chồn, tiền mất nhanh nhất không phải vì giá thịt giảm mà vì mua nhầm con giống không rõ nguồn gốc.
Các nhóm rủi ro cần tính trước:
- Con giống: giá cao, chất lượng khó nhận biết bằng mắt với người mới.
- Bệnh tật: chồn nhạy cảm với thức ăn lạ, dễ tiêu chảy và bệnh đường ruột nếu vệ sinh kém.
- Vốn: chuồng trại tốn từ vài trăm triệu đến hơn 1 tỷ đồng, lứa thịt đầu phải chờ khoảng một năm.
- Thị trường hẹp: thịt chồn là món đặc sản; Báo Nhân Dân lưu ý mô hình này không thể nhân rộng theo phong trào.
- Chính sách: chồn hương là động vật rừng nhóm IIB, quản lý có thể siết lại khi có dịch. Năm 2020, Thủ tướng ban hành Chỉ thị 29/CT-TTg về giải pháp cấp bách quản lý động vật hoang dã sau đại dịch COVID-19.
Về dịch tễ, một nghiên cứu năm 2004 trên tạp chí Emerging Infectious Diseases của CDC Hoa Kỳ cho thấy cầy nuôi ở trại phần lớn không nhiễm virus SARS, trong khi cầy bày bán ở chợ có tỷ lệ dương tính khoảng 78%. Nhóm tác giả cho rằng con vật bị nhiễm chủ yếu khi buôn bán, nơi nhiều loài bị nhốt chung mật độ cao. Vì vậy, trại khép kín, không nhập con không rõ nguồn và kiểm soát người ra vào quan trọng không kém thức ăn. Các lỗ hổng an toàn sinh học thường bị bỏ sót ở trại chăn nuôi cũng đáng để trại chồn rà lại.
Thủ tục và nguồn giống hợp pháp
Chồn hương thuộc nhóm IIB theo Nghị định 06/2019/NĐ-CP và các văn bản sửa đổi, tức nhóm động vật rừng chưa bị đe dọa tuyệt chủng nhưng có nguy cơ nếu không quản lý chặt. Muốn nuôi chồn hương hợp pháp, trại phải đăng ký và được cơ quan kiểm lâm cấp mã số cơ sở nuôi.
Khuyến cáo của Chi cục Kiểm lâm Đà Nẵng với người nuôi:
- Chỉ mua giống từ cơ sở đã được cấp phép, có nguồn gốc rõ ràng.
- Lập sổ theo dõi đàn và báo cáo định kỳ.
- Chấp hành kiểm tra, giám sát của cơ quan nhà nước.
- Tìm hiểu kỹ đặc tính loài, nhất là giai đoạn phối giống.
Sổ theo dõi còn là lợi thế khi bán giống: trại ghi đủ ngày sinh, bố mẹ, lứa đẻ, lịch sử bệnh sẽ thuyết phục khách hơn trại chỉ nói miệng. Cách quản lý đàn theo từng ô chuồng trên phần mềm FarmGo áp dụng được cho việc này, còn lịch vệ sinh có thể tham khảo bài phòng bệnh cho vật nuôi theo mùa.
Nuôi chồn hương phù hợp với quy mô trang trại nào
Gợi ý theo quy mô:
- Hộ nhỏ, nuôi thử (5–10 cặp): hợp với người mới. Như anh Võ Huy Hoàng ở Đức Thọ, vốn khoảng 200 triệu đồng, tận dụng chuồng cũ; nên học kỹ thuật 1–2 năm và vào chuỗi liên kết có bao tiêu.
- Trại trung bình (100–300 con): cho hộ đã có kinh nghiệm và vài nhà hàng hoặc thương lái quen. Trại của anh Nguyễn Thái Sơn ở Đồng Môn tốn gần 500 triệu đồng cho 144 ô chuồng và gần 200 triệu đồng cho 10 cặp giống.
- Trại lớn (500 con trở lên): chỉ nên làm khi đã có thương hiệu con giống, mạng lưới hộ vệ tinh và đủ hồ sơ, mã số. Vốn từ 1,5 tỷ đồng, cần người theo dõi sinh sản và dịch bệnh hằng ngày.
Người chỉ có vốn vay, chưa có đầu ra hoặc định sống chủ yếu nhờ bán giống thì nên cân nhắc kỹ trước khi xuống tiền.
Kết luận
Nuôi chồn hương đang mang lại thu nhập tốt cho nhiều hộ ở miền Trung và Tây Nguyên, với giá chồn thịt quanh 1,3–1,9 triệu đồng/kg và chi phí thức ăn thấp. Nhưng đây vẫn là thị trường đặc sản, chịu quản lý như động vật hoang dã và dễ bị kéo theo phong trào. Người mới nên bắt đầu nhỏ, mua giống từ cơ sở có mã số, ghi chép đàn đầy đủ và chỉ mở rộng khi đầu ra chồn thịt đã chắc chắn.
Đàn chồn của bạn đã có sổ theo dõi đủ rõ để kiểm lâm kiểm tra và khách mua giống tin tưởng chưa? Hãy tìm hiểu thêm thông tin tại Phần mềm quản lý trang trại – FarmGo.
Theo dõi thêm tại Kiến thức chăn nuôi
Liên hệ với chúng tôi qua Hotline: 0971.105.123 để được tư vấn chi tiết.
Hoặc đăng ký sử dụng trải nghiệm sản phẩm miễn phí 7 ngày.
